Czwartek, 26 październik 2017 r.
Ewarysta, Lucyny, Lutosławy
wyszukaj na stronie:   
You need to upgrade your Flash Player This is replaced by the Flash content.
Coraz bardziej wzrastać w łasce oto cel życia naszego. A prowadzi nas „Łaski pełna” Maryja.

bł. S.W. Frelichowski
1% podatku dla Caritas Ordynariatu Polowego Wojska Polskiego ORDYNARIAT POLOWY WP na FACEBOOK
Opracowania
2016-03-10
"Duszpasterstwo wojskowe w II Rzeczypospolitej na przykładzie archidiecezji wileńskiej" (Paweł Glugla)

Zagadnienia duszpasterstwa wojskowego w Polsce rozstrzygnięte zostały ostatecznie dzięki konkordatowi z 1925 r., a więc w II Rzeczypospolitej. Na podstawie art. VII Konkordatu pomiędzy Stolicą Apostolską a Rzeczpospolitą Polską, sporządzonego w Rzymie dnia 10 lutego 1925 r. i ratyfikowanego w Warszawie dnia 30 maja 1925 r. (Dz. U. R. P. Nr 72, poz. 501) i art. 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1925 r. o zatwierdzeniu układu ze Stolicą Apostolską, określającego stosunek Państwa do Kościoła Rzymsko-Katolickiego wydane zostało Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów i Ministra Spraw Wojskowych oraz Ministrów: Spraw Wewnętrznych, Sprawiedliwości, Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego z dnia 25 listopada 1926 r. w sprawie organizacji kościelnej duchowieństwa wojskowego. Dnia 27 lutego 1926 r. aprobowany został przez Stolicę Apostolską Statut Duchowieństwa Wojskowego (Statuta curam spiritualem militum Exercitus Poloni spectantia), którego obowiązujące przepisy regulowały odtąd wszystkie dziedziny dotyczące duszpasterzowania w wojsku polskim.

Stosownie do ww. Statutu na czele duszpasterstwa dla wszystkich obrządków wyznania katolickiego w wojsku lądowym i morskim w całej Polsce stał Biskup Polowy, którego organem wykonawczym była Polowa Kuria Biskupia. Przy Kurii Polowej znajdował się Sąd Biskupa Polowego.

Pod względem administracyjnym duszpasterstwo wojskowe było podzielone na dekanaty i parafie. Dekanatów wówczas było dziesięć: warszawski, lubelski, grodzieński, łódzki, krakowski, lwowski, poznański, toruński, brzeski (Brześć Litewski) i przemyski, a parafii wojskowych było łącznie 72 obrządku łacińskiego i 5 obrządku greckiego.


Parafie wojskowe w archidiecezji wileńskiej
Na terenie archidiecezji wileńskiej istniały w 20. leciu międzywojennym XX wieku następujące parafie wojskowe:

L.p.

Nazwa i siedziba parafii wojskowej

Teren parafii wojskowej

1.

św. Ignacego Loyoli w Wilnie

powiat wileńsko-trocki z wyjątkiem Nowej Wilejki

2.

Wniebowzięcia N. M. P. w Grodnie

powiat grodzieński i sokolski

3.

św. Stanisława Kostki w Nowej Wilejce

Nowa Wilejka i powiaty: święciański oraz  brasławski

4.

św. Ignacego Loyoli w Lidzie

powiat lidzki

5.

bł. Andrzeja Boboli w Wilejce

Powiaty: duniłowicki, dziśnieński i wilejski

6.

św. Franciszka z Asyżu w Mołodecznie

Powiaty: oszmiański, wołoźyński i mołodeczański

7.

św. Wojciecha w Wołkowysku

powiat wołkowyski

8.

św. Stanisława B. M. w Białymstoku

powiat białostocki i z diecezji łomżyńskiej: szczuczyński i wysokomazowiecki

9.

Nawiedzenia N. M. P. w Słonimie

powiat słonimski i z diecezji pińskiej: nowogródzki

 

Jak widać, na terenie archidiecezji wileńskiej było dziewięć parafii wojskowych, które obejmowały cały teren ówczesnej Wileńszczyzny. Do tejże archidiecezji należał również teren białostocczyzny.

Liczba księży kapelanów na Wileńszczyźnie wynosiła wówczas 101, z tego pięciu obrządku greckiego i jeden obrządku ormiańskiego.

Nadmienić należy, że jednostki organizacyjne Korpusu Ochrony Pogranicza pomimo, że miały nieraz swoich własnych księży kapelanów, to jednak w sprawach, dotyczących jurysdykcji parafialnej jak np. śluby, chrzty itp., zależały od tych księży proboszczów wojskowych, na terenie parafii wojskowych których się znajdowały.

Wierni parafii wojskowych

Według § 9 Statutu duchowieństwa wojskowego parafia wojskowa obejmowała następujących wiernych:
1) wszystkich szeregowych wojska zarówno lądowego jak i morskiego, a to:
a) szeregowych wojska stałego z chwilą zaliczenia w stan wyżywienia,
b) nadterminowych,
c) podoficerów,
d) rzemieślników wojskowych w zamkniętych obozach warownych oraz orkiestrantów;

2) wszystkich oficerów wojska zarówno lądowego jak i marynarki wojennej:
a) zawodowych,
b) należących do rezerwy armii, ponownie powołanych do służby czynnej;

3) duchownych wojskowych:
a) zawodowych,
b) rezerwowych, ponownie powołanych do służby czynnej;

4) uczniów - wychowanków:
a) szkół wojskowych,
b) szkół, mających za cel przygotowanie chłopców do zawodu wojskowego,
c) ochron wojskowych w zamkniętych obozach warownych,
d) uczniów - orkiestrantów;

5) wszystkich, powołanych pod broń z okazji mobilizacji całego narodu dla obrony Rzeczypospolitej;

6) inwalidów wojennych, emerytów wojskowych, weteranów powstań narodowych, którzy znajdują się w szpitalach wojskowych;

7) emerytów wojskowych, powołanych ponownie do służby czynnej;

8) mężczyzn i kobiet, pełniących obowiązki w szpitalach i zakładach sanitarnych i tamże zamieszkujących;

9) jeńców wojennych, więźniów oraz internowanych podczas wojny;

10) robotników i woźniców, pociągniętych do jakichkolwiek prac wojennych podczas wojny, a znajdujących się poza swymi parafiami;

11) urzędników wojskowych, pełniących obowiązki w szpitalach wojskowych, więzieniach, szkołach i twierdzach;

12) rodziny wojskowych, służących w wojsku:
a) żonę, zamieszkałą ze swym mężem,
b) oraz dzieci, mieszkające wraz z rodzicami, przed ukończeniem 21 roku życia,

Jak widać z p. 12 § 9 rodzice, rodzeństwo, służba i inni domownicy, mieszkający przy wojskowym, do parafii wojskowej nie należeli.


Proboszcz parafii wojskowej

Na czele parafii wojskowej stał proboszcz wojskowy, który jednocześnie pełnił funkcję urzędnika stanu cywilnego (§ 20 Statutu).

Do obowiązków proboszcza należało między innymi: prowadzenie ksiąg parafialnych (§ 19 Statutu), głoszenie zapowiedzi i błogosławienie związków małżeńskich. Tu należy zaznaczyć, że utarła się praktyka w duszpasterstwie wojskowym, iż w większości wypadków proboszcz wojskowy przyjmował na zapowiedzi, chociaż narzeczona była parafianką proboszcza cywilnego i błogosławił związek małżeński na ogół bez otrzymania specjalnego zezwolenia ze strony proboszcza cywilnego panny młodej, zadawalając się tylko zaświadczeniem od tego ostatniego o wyszłych zapowiedziach i braku przeszkód kanonicznych. Zwyczaj ten miał swoje uzasadnienie w § 13 Statutu, pod literą b) i c). Opierano się przy tym na kanonie 1097 § 2. Przyczyną słuszną (iusta causa) do błogosławienia związków małżeńskich wojskowych przez proboszcza wojskowego była np. kwestia materialna. Proboszcz wojskowy, ze względu na swoje stałe uposażenie i specjalne warunki wojskowe, jura stolae za posługi duchowne, a więc w danym wypadku i za śluby nie pobierał, podczas gdy proboszcz cywilny, z powodu braku środków materialnych, musiał w takich razach pobierać ofiarę dla utrzymania swego, służby kościelnej, kancelarii parafialnej itp. Godnym uwagi było również to, że w armii austriackiej valide et licite związki małżeńskie wojskowych błogosławili wyłącznie tylko kapelani wojskowi. Proboszcz zaś narzeczonej, błogosławiący związek małżeński z wojskowym bez delegacji kapelana wojskowego, błogosławił wprawdzie valide ale ilicite. Podobne znaczne uprawnienia i przywileje posiadali kapelani armii niemieckiej i francuskiej na ówcześnie okupowanych terenach.


Kapelani wojskowi

Na czas pokoju ilość kapelanów wojskowych ustalała ustawa o etatach w Wojsku Polskim. Każda diecezja miała obowiązek podać Biskupowi Polowemu, który miał prawo wyboru, odnośną liczbę kapłanów do służby duszpasterskiej w wojsku.

Wyznaczeni na stanowiska kapelanów wojskowych kandydaci, musieli posiadać następujące kwalifikacje:
a) obywatelstwo polskie,
b) świadectwo lekarskie dobrego zdrowia i wytrzymałości fizycznej,
c) nieprzekroczony 35 rok życia,
d) przynajmniej trzy lata kapłaństwa,
e) dobrą opinię Ordynariusza (kan. 117).
Natomiast mianowanie kapelanów wojskowych należało już do Ordynariusza Polowego.

Ilość kapelanów na czas wojny określał "plan mobilizacyjny" wojskowych, powoływanych pod broń. Księża przeznaczeni w wypadku mobilizacji do służby duszpasterskiej, należeli do grupy kapelanów rezerwy armii; wszyscy inni zaliczali się do pospolitego ruszenia, zwołanego dla Obrony Rzeczypospolitej. Ordynariusz, mając na uwadze dobro parafii, miał obowiązek wykazywać tych kapłanów, którzy na wypadek mobilizacji winni pozostać na swych stanowiskach. Każdy ordynariusz i przełożony zgromadzenia zakonnego, co dwa lata wyznaczał kapłanów, którzy z jego diecezji (względnie Zgromadzenia) na wypadek wojny zaliczali się do rezerwy armii. Kapelani należący do rezerwy armii, wyznaczeni do służby duszpasterskiej musieli odpowiadać warunkom, wymaganym od Kapelanów na czas pokoju.

Kapelan taki, gdy został już wyznaczony do służby duszpasterskiej na wypadek mobilizacji, nie mógł być bez zgody władz wojskowych, przez Kurię Biskupa Polowego skreślony z listy kapelanów rezerwy ani też zwolniony z obowiązku stawiennictwa w wypadku mobilizacji. Z chwilą mobilizacji wszyscy kapelani, należący do rezerwy armii oraz wszyscy duchowni katoliccy powołani do służby sanitarnej w myśl przepisów Stolicy Apostolskiej podlegali jurysdykcji Biskupa Polowego.

Wyżej wymienione rozporządzenie obowiązywało do 12 września 1945 r.

Paweł Glugla

Bibliografia
Ks. dr J. Herget, Organizacja i juryzdykcja duszpasterska w wojsku Polskiem, „Wiadomości Archidiecezjalne Wileńskie”, R. 1:1927, nr 24, s. 330-331.
Ks. dr J. Uergel, Parafie wojskowe na terenie archidiecezji wileńskiej, „Wiadomości Archidiecezjalne Wileńskie”, R. 2:1928, nr 8, s. 123.
Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów i Ministra Spraw Wojskowych oraz Ministrów: Spraw Wewnętrznych, Sprawiedliwości, Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego z dnia 25 listopada 1926 r. w sprawie organizacji kościelnej duchowieństwa wojskowego (Dz.U. z 1926 r., Nr 124, poz. 714).

ORDYNARIAT-FB
Nasza Służba 18/2017
Informator
Diecezji Polowej

Copyright © Kuria Polowa WP 2004 - 2017
ul. Tokarzewskiego-Karaszewicza 4; 00-911 Warszawa 62
tel. c. (0-22) 826-05-68; w. 261-87-31-93; fax c. (0-22) 826-93-37
e-mail: opwp@ron.mil.pl;