Czwartek, 26 październik 2017 r.
Ewarysta, Lucyny, Lutosławy
wyszukaj na stronie:   
You need to upgrade your Flash Player This is replaced by the Flash content.
Coraz bardziej wzrastać w łasce oto cel życia naszego. A prowadzi nas „Łaski pełna” Maryja.

bł. S.W. Frelichowski
1% podatku dla Caritas Ordynariatu Polowego Wojska Polskiego ORDYNARIAT POLOWY WP na FACEBOOK
Archiwum
2011-08-09
Matejkiewicz Antoni ks. płk (1886 – 1970)

Ks. Antonii Matejkiewicz przyszedł na świat d dniu 1.01.1886 w Pogorzanach (wioska należąca do miejscowości Szczyrzyc) jako pierwszy z dziesięciorga dzieci Andrzeja Matejkiewicza i Ludwiki Śliwa. Urodził się on w rodzinie bardzo związanej z Kościołem i życiem religijnym. Świadczy o tym fakt, że jego stryj o. Kamil Matejkiewicz był także kapłanem i zakonnikiem z zakonu ojców Franciszkanów. Pierwsze lata swojego dzieciństwa Ks. Antonii Matejkiewicz spędził w rodzinnym domu w Pogorzanach (Pogorzany 80).

Antoni Matejkiewicz miał to szczęście, że przyszedł na świat w Szczyrzycu, który od wielu wieków jest naznaczony obecnością O.O. Cystersów, którzy na tym terenie przez wiele lat byli pionierami działalności kulturalnej i oświatowej, która uwidoczniła się na przestrzeni wieków w wielu dziedzinach. Cystersi w Szczyrzycu pod koniec 19 wieku prowadzili czteroklasową szkołę i właśnie dzięki temu dzieci ludzi mieszkających w Szczyrzycu i w okolicach mieli możliwość zdobycia podstawowego poziomu edukacji. Ta szkoła z jednej strony dawała podstawowe wykształcenie ale z drugiej otwierała drogę do dalszej nauki w gimnazjach Nowego Sącza, Bochni, czy Krakowa. Istnieją dokumenty potwierdzające istnienie czteroklasowej szkoły ludowej w Szczyrzycu począwszy od 1866 roku. Do tej szkoły w latach 1892 –1897 uczęszczał Antoni Matejkiewicz. Było to w trakcie, kiedy szkoła przeobrażała się i uzyskiwała nowy statut.

Niestety nie zachowało się archiwum szkolne tejże szkoły i dlatego nie możemy zbyt wiele powiedzieć na temat osiągnięć Antoniego Matejkiewicza z tego okresu. Należy jednak przypuszczać, że ujawniły się w tym czasie jego wybitne zdolności, skoro rodzice postanowili, aby kształcił się dalej w Krakowie. W tym czasie było to dosyć kosztowne i dlatego tylko najzdolniejsi i ci, którzy mieli zaplecze finansowe mogli się kształcić.

Po ukończeniu czteroklasowej szkoły ludowej w Szczyrzycu jedenastoletni Antoni Matejkiewicz podejmuje dalszą naukę w Gimnazjum św. Jacka W Krakowie. W tym czasie Gimnazjum św. Jacka cieszyło się wielkim prestiżem i nic dziwnego, Antoni Matejkiewicz, podobnie jak kilku jego kolegów ze Szczyrzyca i okolic, wybrali właśnie to Gimnazjum w celu kontynuacji dalszej nauki. Gimnazjum to stałą się „alma mater” dla wielu wybitnych ludzi, którzy wycisnęli swoje piętno na historii i kulturze Polski. Zachowały się na szczęście „Sprawozdania dyrektora Gimnazjum Św. Jacka”, które stanowią cenne źródło informacji o samym Gimnazjum a także o osobie Antoniego Matejkiewicza, który uczęszczał tam latach 1897 – 1905.

W sprawozdaniu za rok 1902 Antoni Matejkiewicz jest wymieniany jako członek gimnazjalnej orkiestry, która kilka lat wcześniej powstała przy tymże gimnazjum. Prawdopodobnie właśnie wtedy uwydatniły się muzyczne zdolności i zainteresowania orkiestrą dętą. W sprawozdaniu z 1905 roku dyrektor Gimnazjum odnotował, że uczeń klasy ósmej o nazwisku Matejkiewicz „uczył młodszych kolegów gry na poszczególnych instrumentach muzycznych z doskonałym wynikiem”.

Rok 1905 był ostatnim rokiem nauki w Gimnazjum św. Jacka dla Antoniego Matejkiewicza. W terminie letnim złożył on egzamin dojrzałości i figuruje on na liście absolwentów, którzy zdali maturę. W dniu 10 czerwca 1905 roku uczniowie klasy ósmej a wśród nich Antoni Matejkiewicz otrzymali świadectwa dojrzałości i zakończyli ośmioletni cykl kształcenia w Gimnazjum św. Jacka.

Po zakończeniu nauki gimnazjalnej Antoni Matejkiewicz zamierzał jako nauczyciel muzyki w tymże gimnazjum studiować medycynę w Krakowie. Jednak podczas wakacji zmienił swoje pierwotne plany i wyjechał do Lwowa i wstąpił do Archidiecezjalnego Seminarium Duchownego we Lwowie.

Seminarzyści archidiecezji Lwowskiej studia teologiczne i filozoficzne odbywali jako studenci Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Franciszkańskiego, który później po czasach austriackich ponownie nazywał się Uniwersytetem Jana Kazimierza.

W 1909 roku alumn Antoni Matejkiewicz zakończył studia na wydziale teologicznym Uniwersytetu we Lwowie i uzyskał absolutorium, które było konieczne do otrzymania święceń kapłańskich. W sierpniu 1909 roku zostaje on posłany przez Arcybiskupa jako wikariusz i katecheta do parafii Horodenka, gdzie przebywał do 1913 roku, a następnie został mianowany proboszczem a właściwie pełniącym obowiązki proboszcza parafii w Zadwórzu koło Lwowa.

W dniu 4 sierpnia 1914 roku ks. Matejkiewicz zostaje powołany do wojska austriackiego w charakterze kapelana.
Właśnie w armii austro-węgierskiej rozpoczął swoją służbę wojskową jako młody kapelan ks. Antoni Matejkiewicz, ponieważ Galicja stanowiła integralną część Cesarstwa Austro-węgierskiego. Na samym początku pełni on funkcje kapelana szpitala wojskowego nr II w Stanisławowie w latach od 4 sierpnia 1914 roku do 17 stycznia 1917 roku. Działania wojenne sprawiły, że szpital ten był ewakuowany na Węgry do Miskolca a następnie do Moramoros-Siget. Podczas pobytu na Węgrzech ks. Matejkiewicz zostaje dotknięty ciężką i często występującą podczas wojny chorobą a mianowicie tyfusem. Od 17 stycznia 1917 roku do 10 lipca 1918 roku ks. Antoni Matejkiewicz pełni funkcje kapelana przy komendzie powiatowej armii austriackiej w Miechowie. Następnie był on kapelanem szpitala epidemiologicznego w Kielcach od 10 lipca do 1 listopada 1918 roku.
Za służbę w armii austriackiej podczas I wojny światowej ks. Matejkiewicz został odznaczony Duchownym Krzyżem Zasługi. Odznaczenie to zostało przyznane w 1916 roku.

1 listopada 1918 r. ks. Antoni Matejkiewicz oficjalnie wystąpił z armii austriackiej i wstąpił do odradzającego się Wojska Polskiego II Rzeczypospolitej, rozpoczynając w ten sposób nowy etap w swoim życiu nieodłącznie związany z służbą Ojczyźnie i Kościołowi. Będąc jako żołnierz austriacki kapelanem szpitala w Kielcach, pozostaje po wstąpieniu do Wojska Polskiego kapelanem garnizonu w Kielcach. Na tym stanowisku pracował on od 1 listopada 1918 do 20 lutego 1919 roku.

20 lutego 1919 roku ks. Antoni Matejkiewicz awansuje na stopień starszego kapelana (mjr) i rozpoczyna prace w D. O. K. Kielce jako starszy kapelan i jednocześnie pełniący obowiązki dziekana. Tak więc awansuje on pod względem stopnia oficerskiego z kapitana na majora. Na tym stanowisku pozostaje on w Kielcach do listopada 1921 roku, tj. aż do momentu przeniesienia D. O. K. z Kielc do Przemyśla. Z Kielc ks. major Antoni Matejkiewicz (starszy kapelan) zostaje przeniesiony w listopadzie do Przemyśla a miesiąc później w grudniu 1921 roku zostaje on mianowany odpowiedzialnym za duszpasterstwo w D. O. K. IX w Brześciu nad Bugiem.

W Roczniku oficerskim z 1923 roku ks. Antoni Matejkiewicz figuruje jako szef duszpasterstwa. Jest on dziekanem IX O. K. ze stolicą okręgu w Brześciu nad Bugiem. Jednak na podstawie akt personalnych można stwierdzić, że ks. Matejkiewicz w momencie objęcia duszpasterstwa IX O. K. nie był jeszcze dziekanem ale tylko jako starszy kapelan pełnił obowiązki dziekana. Ponadto rocznik odnotowuje, że w tym czasie obok dziekana w Brześciu nad Bugiem jest także proboszcz parafii wojskowej, którym w tym czasie jest ks. Józef Wrycza.

Rocznik oficerski z 1924 wymienia ks. Antoniego jako dziekana D. O. K. IX. Nie ma natomiast wzmianki o tym, że obok dziekana w Brześciu nad Bugiem był inny ksiądz jako proboszcz parafii wojskowej. Prawdopodobnie oznaczało to tyle, że ks. Matejkiewicz został jednocześnie proboszczem parafii wojskowej, co niewątpliwie wiązało się z awansem na stopień podpułkownika. Co do starszeństwa ks. Matejkiewicz zajmuje podobnie jak w Roczniku oficerskim z 1923 dziewiąte miejsce. Jednak na podstawie akt personalnych możemy stwierdzić, że ks. Matejkiewicz został zweryfikowany w 1923 roku do stopnia pułkownika wojska polskiego i został on w ten sposób mianowany dziekanem.

Rocznik oficerski z 1928 roku potwierdza to, co zostało powiedziane w roczniku z 1924 roku odnośnie ks. Antoniego Matejkiewicza. Ponadto odnotowuje, że ks. Antoni Matejkiewicz został odznaczony Orderem Odrodzenia Polski 4 oraz, że został on podniesiony do godności prałata.

Stosunkowo długi bo 9 letni pobyt ks. pułkownika w Brześciu nad Bugiem był szczególnie aktywnym okresem w jego życiu.

Po utworzeniu O. K. nr IX i mianowaniu ks. Antoniego Matejkiewicza odpowiedzialnym za duszpasterstwo wojskowe w Brześciu nad Bugiem, dzięki staraniom ks. Dziekana oraz ofiarności żołnierskiej dawna i zniszczona cerkiew została przebudowana na kościół katolicki według projektu architekta Liseckiego. Na wyspie centralnej nieopodal kościoła garnizonowego swą siedzibę miała także Spółdzielnia Garnizonowa.
Spółdzielnia ta została założona w 1922 przez oficerów i podoficerów miejscowego garnizonu na zasadach ogólno spółdzielczych. Dzięki tej spółdzielni zarówno wojsko jak i ludność cywilna była dobrze zaopatrzona w artykuły spożywcze oraz inne towary. Bardzo aktywnie na tym polu zaznaczył się swoją działalnością ks. Pułkownik, był on jednym z założycieli i piastował funkcje prezesa tejże spółdzielni.

Prężna działalność ks. Antoniego Matejkiewicza na wielu płaszczyznach życia żołnierskiego i kapłańskiego została zauważona w kręgach kościelnych i wojskowych i spotkała się z szerokim uznaniem. Dlatego w 1924 roku ks. dziekan Matejkiewicz został odznaczony złotym Krzyżem Zasługi, natomiast w 1929 roku orderem Polonia Restituta IV klasy.

W 1930 roku biskup polowy dokonuje zmiany i posyła ks. pułkownika Antoniego Matejkiewicza z Brześcia na dziekana D. O. K. VI z siedzibą we Lwowie. Tam ks. Antoni Matejkiewicz jak pokaże historia pozostanie do 21 września 1939 roku. Dziewięcioletni okres pobytu we Lwowie był także przepełniony wielką aktywnością ks. Antoniego Matejkiewicza. Jego nominacja do Lwowa była związana z przejściem w stan spoczynku ks. dziekana pułkownika Boguckiego. Kościołem garnizonowym we Lwowie był kościół O. Jezuitów, jednakże był on niewystarczający dla tak wielkiego garnizonu i dlatego ks. Matejkiewicz podjął starania o pozyskanie byłego kościoła sióstr klarysek z przeznaczeniem na filialny kościół garnizonowy. Dzięki pomocy D. O. K. Lwów udało się odzyskać ten kościół na przełomie 1936/37 wraz z częścią budynków z przeznaczeniem na budynki dekanatu i mieszkania dla kapelanów. Także i w tym przypadku ks. Dziekan sprawował kierownictwo nad pracami remontowymi, które były bardzo kosztowne i wymagały wielkiego zachodu.

Stosunkowo niedawno bo w 2006 roku został opublikowany rocznik oficerski z 1939 autorstwa Ryszarda Rybki i Kamila Stepana. Rocznik ten zawiera spis aktualny oficerów Wojska Polskiego ale aktualny na dzień 23 marca 1939 roku. Pojawiają się tutaj nowe informacje dotyczące ks. Antoniego Matejkiewicza. Ks. Antoni Matejkiewicz obok Orderu Odrodzenia Polski 4 otrzymał także Złoty Krzyż Zasługi. Gdy chodzi o stopień starszeństwa ks. Dziekan jest na trzecim miejscu po ks. Janie Pajkercie i po ks. Julianie Wilkansie. Jest on szefem duszpasterstwa D. O. K. VI we Lwowie.

W DP z 1937 roku spotykamy informacje dotyczące nadania Złotego Krzyża Zasługi za osiągnięcia na polu pracy kulturalno-oświatowej. Tak więc to odznaczenie zostało przyznane ks. Pułkownikowi po raz drugi. Ponadto schematyzm Archidiecezji Lwowskiej potwierdza te informacje i mówi o nadaniu prałatury.

W obliczu wielkiego kryzysu lat trzydziestych dwudziestego wieku i rysującego się na skalę światową konfliktu zbrojnego pojawiła się konieczność mobilizacji rezerwy a wśród nich także księży jako kapelanów.

Pierwsza mobilizacja księży kapelanów została ogłoszona 23.03.1939 r. W tym samym dniu Prezydent Rzeczypospolitej Ignacy Mościcki podpisał Ustawę o stanie wojennym wchodzącą w życie z dniem ogłoszenia.

J. Sroka w książce p. t. Brześć nad Bugiem. Dzieje miasta i twierdzy wspomina o nominacji ks. dziekana Antoniego Matejkiewicza na stanowisko Dziekana Generalnego Wojska Polskiego przy Naczelnym Wodzu. Niestety nie udało mi się mimo licznych poszukiwań sprawdzić tej informacji i ostatecznie jej potwierdzić lub ją zdementować. Z tego, co wiem aktualnie trwają prace nad przygotowaniem kolejnego Rocznika Oficerskiego ukazującego stan na dzień 1 września 1939 roku, jednak jest to dosyć żmudna praca i posiada ona charakter pewnej rekonstrukcji sytuacji. Być może gdy się on ukaże wtedy będzie można ostatecznie i z dużą dozą pewności potwierdzić taką nominacje. Akta personalne ks. pułkownika Antoniego Matejkiewicza nie zawierają takich informacji. Ani w zeszycie ewidencyjnym ani we własnoręcznie sporządzonym życiorysie nie ma żadnej wzmianki świadczącej o takiej nominacji. Są natomiast informację świadczące o tym, że ks. Antoni Matejkiewicz pozostał we Lwowie do 21 września 1939 roku w charakterze żołnierza pełniącego służbę wojskową, natomiast od 21 września do 20 października przebywał on we Lwowie w charakterze człowieka bez pracy. Trudno jest zrozumieć takie stwierdzenie i tak naprawdę określić jego faktyczny stan: co właściwie działo się z ks. Dziekanem od momentu rozpoczęcia kampanii wrześniowej do jego przyjazdu do Szczyrzyca w dniu 30 października 1939 roku, ponieważ informacje jakie udało mi się zdobyć na ten temat są fragmentaryczne i bardzo szczątkowe. Należy jednak przyjąć z wysoką dozą prawdopodobieństwa, że ks. pułkownik Antoni Matejkiewicz pozostawał we Lwowie podczas bohaterskiej obrony Lwowa we wrześniu 1939 roku. Nie ma jednak informacji czy był on cały czas we Lwowie i czy był on nadal jako dziekan D. O. K. nr VI we Lwowie, czy był on jako dziekan generalny na czas wojny, ponieważ już od 12 września Lwów stał się także miejscem działań wojennych i frontowych. Nie jest wykluczone że w czasie działań wojennych ordynariat polowy miał już nieco inne struktury przystosowane do czasu wojny.

Po powrocie do rodzinnego Szczerzyca ks. Antoni Matejkiewicz zamieszkał w swoim domu w Pogorzanach, który wybudował wspólnie ze swoja siostrą Emilią, która była żoną kapitana żandarmerii wojskowej Stefana Sordyla, który ostatecznie po kampanii wrześniowej został internowany przez NKWD i osadzony w obozie jenieckim dla polskich oficerów w Starobielsku a na wiosnę 1940 roku zamordowany wspólnie z innymi oficerami. Emilia Sordyl, która do czasu rozpoczęcia wojny mieszkała wspólnie ze swoim mężem w Brześciu Litewskim, wraz z dwójka dzieci wróciła do Szczerzyca i zamieszkała wspólnie z ks. pułkownikiem Antonim Matejkiewiczem w domu w Pogorzanach.

Jeszcze w okresie miedzy-wojennym ks. Antoni Matejkiewicz mimo wielu obowiązków z racji pełnienia odpowiedzialnych zadań w WP utrzymywał bardzo bliskie więzy z rodzinnym Szczyrzycem. Chciał, aby jego rodzinna miejscowość rozwijała się pod każdym względem. W tym właśnie celu powołano Związek Szczyrzycan,  który powstał formalnie w dniu 13 lipca 1926 roku na zjeździe byłych absolwentów Szkoły Ludowej Czteroklasowej OO. Cystersów w Szczyrzycu. Pierwszy prezesem został ks. pułkownik Antoni Matejkiewicz. Działalność nowopowstałego Związku Szczyrzycan miała na celu zarówno rozwój gospodarczy jak i kulturalno-oświatowy regionu szczyrzyckiego oraz przestrzeganie prymatu oświaty w dziedzinie upowszechniania i rozwoju kultury.

Jedną z pierwszych decyzji nowopowstałego związku było powołanie grupy teatralnej, która przekształciła się i z czasem przyjęła formę zespołu regionalnego. Zbierano stroje, tradycje ludowe i tworzono specjalne scenariusze dożynek, wesela czy innych widowisk teatralnych o charakterze folklorystycznym. Tym wszystkim poczynaniom dzielnie przewodził ks. dziekan Matejkiewicz wspólnie z innymi rodakami, którzy chcieli upowszechniać rodzimą kulturę. Na czas wojny Związek Szczyrzycan musiał zawiesić swoją działalność i pierwsze powojenne zebranie walne odbyło się 28 października 1945 roku. Niestety działalność Związku Szczyrzycan została uznana przez władze powiatowe za zbędną i Związek Szczyrzycan musiał zawiesić swoją działalność aż do 1964 roku.

W obliczu reformy szkolnictwa przeprowadzonej w 1932 roku szkoła w Szczyrzycu została zaszeregowana do drugiego stopnia i posiadała tylko 6 klas dlatego Związek Szczyrzycan z ks. Dziekanem na czele podjął starania i prace zmierzające do wybudowania nowej szkoły. W tym celu powołano Komitet Budowy Szkoły w Szczyrzycu a na jego czele stanął ks. dziekan Matejkiewicz. W wyniku starań prace budowlane rozpoczęły się w 1935 roku, a pierwsze zajęcia lekcyjne w nowej szkole 1 września 1937 roku. Ostatecznie budynek szkolny został wykończony i całkowicie oddany do użytku 15 sierpnia 1945 roku.

Mroczną noc hitlerowskiej okupacji ks. Antoni Matejkiewicz spędził w rodzinnym Szczyrzycu nie zapominając o tym, że jego obowiązkiem jest służba ojczyźnie. Nie chciał się jednak angażować w działalność partyzancką, jednak posiadając wiele życiowego doświadczenia w różnych dziedzinach postanowił się włączyć w akcję tajnego nauczania. To on właśnie był inicjatorem tego nauczania już w styczniu 1940 roku. Tajne komplety z nauczania w zakresie gimnazjum i liceum odbywały się w prywatnym domu księdza Dziekana zwanym powszechnie „Dziekanówką”. Tam też odbywały się końcowe egzaminy.

Na bazie tajnych kompletów po odzyskaniu niepodległości w murach opactwa Cystersów w Szczyrzycu powstało Liceum, gdzie przez pewien czas, ks. Matejkiewicz był profesorem religii i łaciny oraz prowadził gimnazjalną a później parafialną orkiestrę dętą.

Podczas Koronacji Obrazu Matki Bożej Szczyrzyckiej 20 sierpnia 1939 roku ks. pułkownik Antoni Matejkiewicz wygłosił podniosłe kazanie.

16 listopada 1970 roku ks. Antoni Matejkiewicz odszedł do Pana w swoim domu w Pogorzanach i został pochowany na miejscowym cmentarzu.

8 czerwca 1986 roku z racji stuletniej rocznicy urodzin przy wejściu do kościoła w Szczyrzycu została wmurowana pamiątkowa tablica ku czci ks. pułkownika Antoniego Matejkiewicza.
Pamięć ks. Antoniego Matejkiewicza uczciła także założona przez niego i ciągle istniejąca orkiestra parafialna w Szczyrzycu. Okazję ku temu stanowiła setna rocznica święceń kapłańskich ks. Dziekana. Z tej okazji w dniu 14 czerwca 2009 odbyła się uroczysta Msza Święta i okolicznościowy koncert. Z tej okazji ukazała się także publikacja ks. Pawła Biela pt. Ks. Pułkownik Antoni Matejkiewicz, kapłan – żołnierz – szczyrzycanin, Szczyrzyc 2009
Opracował: ks. dr Paweł Biel
 

ŹRÓDŁA I BIBLIGRAFIA:
Biel P.,    Ks. Pułkownik Antoni Matejkiewicz, kapłan – żołnierz – szczyrzycanin, Szczyrzyc 2009.
Akta personalne ks. pułkownika Antoniego Matejkiewicza
, CAW 37/52/21/93.
DP XIII/1 (1937) z dn. 19.03.1937.
Elenchus Cleri secularis ac Regularis Archidioecesis Leopoliensis Ritus Latini pro Anno Domini 1917, Leopoli.
Elenchus Cleri secularis ac Regularis Archidioecesis Leopoliensis Ritus Latini pro Anno Domini 1920, Leopoli.
Elenchus Cleri secularis ac Regularis Archidioecesis Leopoliensis Ritus Latini pro Anno Domini 1922, Leopoli.
Elenchus Cleri secularis ac Regularis Archidioecesis Leopoliensis Ritus Latini pro Anno Domini 1923, Leopoli.
Schematismus Archidioecesis Leopoliensis Ritus Latini MCMXIV
, Leopoli: Typographia Catholica Josephi Chęciński 1914.
Schematismus Archidioecesis Leopoliensis Ritus Latini MCMXXV, Leopoli: Ossolineum 1925.
Rocznik oficerski 1923, Warszawa 1923.
Rocznik oficerski z 1924, Warszawa 1924.
Rocznik oficerski 1928, Warszawa 1928.
Rybka R., Stefan K., Rocznik oficerski 1939, Kraków: Księgarnia Akademicka. Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego 2006.
Sroka J., - Brześć nad Bugiem. Dzieje miasta i twierdzy, Biała Podlaska 1997.
http://www.wbc.poznan.pl/dlibra/doccontent?id=72774.
http://www.pbc.rzeszow.pl/dlibra/doccontent?id=1137&dirids=1.

oprac. wersji elektronicznej ks. płk Zbigniew Kępa)

ORDYNARIAT-FB
Nasza Służba 18/2017
Informator
Diecezji Polowej

Copyright © Kuria Polowa WP 2004 - 2017
ul. Tokarzewskiego-Karaszewicza 4; 00-911 Warszawa 62
tel. c. (0-22) 826-05-68; w. 261-87-31-93; fax c. (0-22) 826-93-37
e-mail: opwp@ron.mil.pl;